RSS

Category Archives: Κομμούνα

Τα διδάγματα της Παρισινής Κομμούνας

Β.Ι.ΛΕΝΙΝ

Τα διδάγματα της Παρισινής Κομμούνας

Β.Ι.Λένιν
Αναδημοσίευση από την Κόκκινη Σημαία
Ύστερα από το πραξικόπημα, που έβαλε τέρμα στην Επανάσταση του 1848, η Γαλλία έπεσε 18 χρόνια κάτω από το ζυγό του καθεστώτος του Ναπολέοντα. Το καθεστώς αυτό οδήγησε τη χώρα όχι μόνο στην οικονομική καταστροφή, αλλά και στην εθνική ταπείνωση. Το προλεταριάτο, που εξεγέρθηκε ενάντια στο παλιό καθεστώς, επωμίστηκε δύο καθήκοντα, ένα πανεθνικό και ένα ταξικό: Την απελευθέρωση της Γαλλίας από τους Γερμανούς εισβολείς και τη σοσιαλιστική απελευθέρωση των εργατών από τον καπιταλισμό. Το πιο πρωτότυπο χαρακτηριστικό γνώρισμα της Κομμούνας βρίσκεται σ’ αυτήν ακριβώς τη συνένωση των δύο καθηκόντων.

Η αστική τάξη είχε σχηματίσει τότε «κυβέρνηση εθνικής άμυνας» και το προλεταριάτο βρέθηκε υποχρεωμένο να παλέψει για την πανεθνική ανεξαρτησία κάτω από την ηγεσία της κυβέρνησης αυτής. Στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση αυτή ήταν κυβέρνηση «προδοσίας του λαού», που αποστολή της θεωρούσε την πάλη ενάντια στο προλεταριάτο του Παρισιού. Το προλεταριάτο, όμως, τυφλωμένο από πατριωτικές αυταπάτες, δεν το καταλάβαινε αυτό. Η πατριωτική ιδέα έχει προέλευσή της ακόμη από τη μεγάλη επανάσταση του XVIII αιώνα. Η ιδέα αυτή είχε υποτάξει τα μυαλά των σοσιαλιστών της Κομμούνας και ο Μπλανκί, λόγου χάρη, αναμφισβήτητα επαναστάτης και θερμός οπαδός του σοσιαλισμού, δε βρήκε πιο κατάλληλη ονομασία για την εφημερίδα του από την αστική κραυγή: «Η πατρίδα σε κίνδυνο!». 

Το μοιραίο λάθος των Γάλλων σοσιαλιστών βρισκόταν στη συνένωση αυτή των αντιφατικών καθηκόντων, του πατριωτισμού και του σοσιαλισμού. Ο Μαρξ ακόμη στο μανιφέστο της Διεθνούς, το Σεπτέμβρη του 1870, έκανε προσεκτικό το γαλλικό προλεταριάτο, τονίζοντάς του ότι δεν πρέπει να παρασύρεται από την ψεύτικη εθνική ιδέα: Βαθιές αλλαγές έχουν συντελεστεί από τον καιρό της μεγάλης επανάστασης, οι ταξικές αντιθέσεις έχουν οξυνθεί, κι αν τότε ο αγώνας ενάντια στην αντίδραση ολόκληρης της Ευρώπης είχε συνενώσει ολόκληρο το επαναστατικό έθνος, τώρα το προλεταριάτο δεν μπορεί πια να συνδέει τα συμφέροντά του με τα συμφέροντα των άλλων, των εχθρικών του τάξεων. Η αστική τάξη ας έχει την ευθύνη για την εθνική ταπείνωση, έργο του προλεταριάτου είναι ν’ αγωνιστεί για τη σοσιαλιστική απελευθέρωση της εργασίας από το ζυγό της αστικής τάξης.

ο νεαρός Κ. Μαρξ
Και πραγματικά, δεν άργησε να αποκαλυφθεί το αληθινό βαθύτερο περιεχόμενο του αστικού «πατριωτισμού». Η κυβέρνηση των Βερσαλλιών, αφού έκλεισε μια επαίσχυντη συνθήκη ειρήνης με τους Πρώσους, πέρασε στον άμεσό της σκοπό, ανάλαβε δηλαδή την επίθεση για να αφαιρέσει από το προλεταριάτο του Παρισιού τα όπλα που της προκαλούσαν το φόβο και τον τρόμο. Οι εργάτες απάντησαν με την ανακήρυξη της Κομμούνας και τον εμφύλιο πόλεμο.

Παρά το γεγονός ότι το σοσιαλιστικό προλεταριάτο ήταν χωρισμένο σε πολλές αιρέσεις, η Κομμούνα αποτέλεσε ένα λαμπρό υπόδειγμα της ικανότητας του προλεταριάτου να πραγματοποιεί ομόθυμα τα δημοκρατικά καθήκοντα που η αστική τάξη ήξερε μόνο να τα διακηρύσσει. Χωρίς καμιά ιδιαίτερη πολύπλοκη νομοθεσία, απλά, στην πράξη, το προλεταριάτο που κατέλαβε την εξουσία εφάρμοσε τον εκδημοκρατισμό του κοινωνικού καθεστώτος, κατάργησε τη γραφειοκρατία και πραγματοποίησε την αιρετότητα των δημοσίων υπαλλήλων από το λαό.

Δυο όμως λάθη κατάστρεψαν τους καρπούς της λαμπρής νίκης. Το προλεταριάτο σταμάτησε στη μέση του δρόμου: Αντί να αρχίσει την «απαλλοτρίωση των απαλλοτριωτών», παρασύρθηκε από το όνειρο να εγκαθιδρύσει ανώτερη Δικαιοσύνη σε μια χώρα που να την ενώνει το πανεθνικό καθήκον. Δεν κατέλαβε, λ.χ., τέτοια ιδρύματα, σαν την Τράπεζα, οι θεωρίες των προυντονιστών για «δίκαιη ανταλλαγή» κτλ. επικρατούσαν ακόμα ανάμεσα στους σοσιαλιστές. Το δεύτερο λάθος είναι η υπερβολική μεγαλοψυχία του προλεταριάτου: Έπρεπε να εξοντώσει τους εχθρούς του. Απεναντίας, το προλεταριάτο του Παρισιού προσπαθούσε να επιδράσει ηθικά επάνω τους, περιφρόνησε τη σημασία των καθαρά πολεμικών ενεργειών στον εμφύλιο πόλεμο και, αντί να στεφανώσει τη νίκη του στο Παρίσι με αποφασιστική επίθεση ενάντια στις Βερσαλλίες, αργοπόρησε κι έδωσε στην κυβέρνηση των Βερσαλλιών τον καιρό να συγκεντρώσει τις σκοτεινές δυνάμεις και να προετοιμαστεί για τη ματωμένη εβδομάδα του Μάη.

Παρ’ όλα όμως τα λάθη της, η Κομμούνα αποτελεί το πιο υψηλό παράδειγμα του πιο περίλαμπρου προλεταριακού κινήματος του ΧΙΧ αιώνα. Ο Μαρξ εκτιμούσε εξαιρετικά την ιστορική σημασία της Κομμούνας. Αν τον καιρό που η συμμορία των Βερσαλλιών έκανε την προδοτική επιδρομή για ν’ αφαιρέσει από το προλεταριάτο του Παρισιού τα όπλα οι εργάτες τα παράδιναν χωρίς μάχη, η καταστροφική πτώση του ηθικού, που θα προκαλούσε μια τέτοια αδυναμία στο προλεταριακό κίνημα, θα ήταν πολλές φορές πιο βαριά, παρά η ζημιά από τις απώλειες που είχε η εργατική τάξη στον αγώνα, υπερασπίζοντας τα όπλα της. Όσο μεγάλες και αν ήταν οι θυσίες της Κομμούνας, αυτές εξαγοράζονται με τη σημασία που έχει για τον καθολικό προλεταριακό αγώνα: Η Κομμούνα έδειξε τη δύναμη του εμφυλίου πολέμου, διέλυσε τις πατριωτικές αυταπάτες κι έκανε θρύψαλα την απλοϊκή πίστη ότι οι επιδιώξεις της αστικής τάξης είναι πανεθνικές. Η Κομμούνα έμαθε στο ευρωπαϊκό προλεταριάτο να βάζει συγκεκριμένα τα καθήκοντα της σοσιαλιστικής επανάστασης.

Το δίδαγμα που πήρε το προλεταριάτο δε θα ξεχαστεί. Η εργατική τάξη θα χρησιμοποιήσει αυτό το δίδαγμα, όπως το χρησιμοποίησε κιόλας στη Ρωσία κατά την εξέγερση του Δεκέμβρη.

Η εποχή που προηγήθηκε από τη ρωσική επανάσταση και που προετοίμασε την επανάσταση έχει μια κάποια ομοιότητα με την εποχή του ζυγού του Ναπολέοντα στη Γαλλία. Και στη Ρωσία η απολυταρχική κλίκα έφερε τη χώρα ως τη φρίκη της οικονομικής καταστροφής και της εθνικής ταπείνωσης. Πολύ καιρό όμως δεν μπορούσε να ξεσπάσει η επανάσταση, όσο η κοινωνική ανάπτυξη δεν είχε δημιουργήσει τις συνθήκες για ένα μαζικό κίνημα και οι απομονωμένες επιθέσεις ενάντια στην κυβέρνηση στην προεπαναστατική περίοδο, παρ’ όλο τον ηρωισμό τους, τσακίζονταν πάνω στην αδιαφορία των λαϊκών μαζών. Μόνο η σοσιαλδημοκρατία με επίμονη και συστηματική δουλιά διαπαιδαγώγησε τις μάζες ως τις ανώτερες μορφές πάλης, τις μαζικές εκδηλώσεις και τον εμφύλιο ένοπλο πόλεμο.

Λ. Μπλανκί
Η σοσιαλδημοκρατία μπόρεσε να διαλύσει «τις πανεθνικές» και «πατριωτικές» πλάνες που είχε το νεαρό προλεταριάτο και όταν με την άμεση επέμβασή της κατόρθωσε να αποσπαστεί από τα χέρια του τσάρου το μανιφέστο της 17 του Οκτώβρη, το προλεταριάτο πέρασε στη δραστήρια προετοιμασία για το επόμενο αναπόφευκτο στάδιο της επανάστασης, την ένοπλη εξέγερση. Ελευθερωμένο από τις «πανεθνικές» αυταπάτες, συγκέντρωνε τις ταξικές του δυνάμεις στις μαζικές του οργανώσεις, τα Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών κτλ. Και παρ’ όλες τις διαφορές των σκοπών και των καθηκόντων που έμπαιναν μπροστά στη ρωσική επανάσταση, σε σύγκριση με την επανάσταση του 1871, το ρωσικό προλεταριάτο ήταν υποχρεωμένο να καταφύγει στον ίδιο τρόπο πάλης, στον εμφύλιο πόλεμο, που την αρχή του την έκανε η Κομμούνα του Παρισιού. Το προλεταριάτο της Ρωσίας θυμόταν τα διδάγματά της και ήξερε ότι δεν πρέπει να περιφρονεί τα ειρηνικά μέσα πάλης – τα μέσα αυτά εξυπηρετούν τα τρέχοντα, τα καθημερινά συμφέροντα και είναι απαραίτητα στην περίοδο της προετοιμασίας της επανάστασης – ποτέ όμως δεν πρέπει να ξεχνά ότι η ταξική πάλη κάτω από ορισμένες συνθήκες παίρνει τη μορφή του ένοπλου αγώνα και του εμφύλιου πολέμου. Υπάρχουν στιγμές που τα συμφέροντα του προλεταριάτου απαιτούν αμείλικτη εξόντωση των εχθρών του σε ανοιχτές πολεμικές συγκρούσεις. Για πρώτη φορά το έδειξε αυτό το γαλλικό προλεταριάτο στην Κομμούνα και το επικύρωσε περίλαμπρα το ρωσικό προλεταριάτο με την εξέγερση του Δεκέμβρη.

Ας καταπνίγηκαν οι δυο αυτές μεγαλειώδεις εξεγέρσεις της εργατικής τάξης, θα γίνει νέα εξέγερση που μπροστά της θ’ αποδειχτούν ανίσχυρες οι δυνάμεις των εχθρών του προλεταριάτου και από την εξέγερση αυτή το σοσιαλιστικό προλεταριάτο θα βγει με ολοκληρωμένη τη νίκη.
*ΑΠΑΝΤΑ ΛΕΝΙΝ, τόμος 16ος, σελ. 475-478, εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή»

Στη μνήμη της Κομμούνας

Πέρασαν σαράντα χρόνια από τον καιρό της ανακήρυξης της Παρισινής Κομμούνας. Σύμφωνα με τα καθιερωμένα, το γαλλικό προλεταριάτο τίμησε με συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις τη μνήμη των αγωνιστών της επανάστασης της 18 Μάρτη 1871 και στο τέλος του Μάη θα καταθέσει ξανά στεφάνια στους τάφους των κομμουνάρων που εκτελέστηκαν, των θυμάτων της φοβερής «βδομάδας του Μάη» κι επάνω στους τάφους τους θα δώσει και πάλι όρκο να παλέψει ακούραστα ως τον πλήρη θρίαμβο των ιδεών τους, ως την πλήρη αποπεράτωση του έργου που μας κληροδότησαν.

Αλλά γιατί το προλεταριάτο, όχι μόνο το γαλλικό, αλλά και όλου του κόσμου, τιμά στο πρόσωπο των αγωνιστών της παρισινής Κομμούνας τους προδρόμους του; Και ποια είναι η κληρονομιά της Κομμούνας;

Η Κομμούνα γεννήθηκε αυθόρμητα. Κανένας δεν την είχε προετοιμάσει συνειδητά και σχεδιασμένα. Ο αποτυχημένος πόλεμος με τη Γερμανία, τα βάσανα τον καιρό της πολιορκίας, η ανεργία στις γραμμές του προλεταριάτου και η καταστροφή της μικροαστικής τάξης, η αγανάκτηση των μαζών ενάντια στις ανώτερες τάξεις και ενάντια στις αρχές που είχαν δείξει πλήρη ανικανότητα, ο υπόκωφος αναβρασμός στους κόλπους της εργατικής τάξης, που ήταν δυσαρεστημένη με την κατάστασή της και επιδίωκε ένα άλλο κοινωνικό σύστημα, η αντιδραστική σύνθεση της Εθνοσυνέλευσης, που αποτελούσε κίνδυνο για την τύχη της δημοκρατίας, όλα αυτά και πολλά άλλα μαζεύτηκαν, με αποτέλεσμα να σπρώξουν τον πληθυσμό του Παρισιού στην επανάσταση της 18ης Μάρτη, η οποία παρέδωσε απροσδόκητα την εξουσία στα χεριά της Εθνοφρουράς, στα χέρια της εργατικής τάξης και της μικροαστικής τάξης, που είχε προσχωρήσει σ’ αυτήν.

Αυτό ήταν ένα γεγονός πρωτοφανές στην ιστορία. Ως τότε η εξουσία βρισκόταν συνήθως στα χέρια των τσιφλικάδων και των καπιταλιστών, δηλαδή σε εντολοδόχους τους, που συγκροτούσαν τη λεγόμενη κυβέρνηση. Ύστερα όμως από την επανάσταση της 18ης Μάρτη, όταν η κυβέρνηση του κ. Θιέρσου με το στρατό της, την αστυνομία και τους υπαλλήλους της έφυγε από το Παρίσι, ο λαός έμεινε κύριος της κατάστασης και η εξουσία πέρασε στο προλεταριάτο. Στη σημερινή όμως κοινωνία, το προλεταριάτο, που οικονομικά είναι υποδουλωμένο στο κεφάλαιο, δεν μπορεί να κυριαρχήσει πολιτικά, αν δε σπάσει τις αλυσίδες του που το κρατούν δεμένο στο κεφάλαιο. Και να γιατί το κίνημα της Κομμούνας όφειλε να πάρει αναπόφευκτα σοσιαλιστική χροιά, δηλαδή να επιδιώξει την ανατροπή της κυριαρχίας της αστικής τάξης, της κυριαρχίας του κεφαλαίου, την καταστροφή των ίδιων των θεμελίων του σημερινού κοινωνικού καθεστώτος.

Στην αρχή το κίνημα αυτό ήταν πάρα πολύ μπερδεμένο και ακαθόριστο. Προσχώρησαν σ’ αυτό και πατριώτες που έλπιζαν ότι η Κομμούνα θα ξαναρχίσει τον πόλεμο ενάντια στους Γερμανούς και θα τον φέρει σε νικηφόρο τέρμα. Το υποστήριξαν και οι μικροί καταστηματάρχες που τους απειλούσε η καταστροφή αν δε δινόταν αναστολή στην εξόφληση των γραμματίων και στην καταβολή των ενοικίων (η κυβέρνηση δεν ήθελε να δώσει αυτή την αναστολή, όμως η Κομμούνα την έδωσε). Τέλος, στις αρχές το συμπαθούσαν εν μέρει και οι αστοί δημοκράτες που φοβούνταν ότι η αντιδραστική Εθνοσυνέλευση («η χωριατιά», οι άξεστοι τσιφλικάδες) θα επαναφέρει τη μοναρχία. Τον κύριο όμως ρόλο στο κίνημα αυτό τον έπαιζαν, φυσικά, οι εργάτες (ιδίως οι χειροτέχνες του Παρισιού), ανάμεσα στους οποίους τα τελευταία χρόνια της Δεύτερης αυτοκρατορίας είχε γίνει δραστήρια σοσιαλιστική προπαγάνδα και πολλοί απ’ αυτούς ανήκαν και στη Διεθνή.

ο σφαγέας της Παρισινής Κομμούνας Αδόλφος Θιέρσος
Μόνον οι εργάτες έμειναν ως το τέλος πιστοί στην Κομμούνα. Οι αστοί δημοκράτες και οι μικροαστοί γρήγορα ξέκοψαν απ’ αυτήν: τους πρώτους τους φόβισε ο επαναστατικοσοσιαλιστικός, ο προλεταριακός χαρακτήρας του κινήματος, οι δεύτεροι ξέκοψαν, όταν είδαν ότι ήταν καταδικασμένο σε αναπόφευκτη ήττα. Μόνο οι Γάλλοι προλετάριοι υποστήριζαν άφοβα και ακούραστα τη δική τους κυβέρνηση, μόνο αυτοί μάχονταν και πέθαιναν γι’ αυτήν, δηλαδή για την υπόθεση της απελευθέρωσης της εργατικής τάξης, για ένα καλύτερο μέλλον όλων των εργαζομένων.

Εγκαταλειμμένη από τους χτεσινούς της συμμάχους και χωρίς καμιά υποστήριξη, η Κομμούνα έμελλε αναπόφευκτα να ηττηθεί. Όλη η αστική τάξη της Γαλλίας, όλοι οι τσιφλικάδες, οι χρηματιστές, οι εργοστασιάρχες, όλοι οι μεγάλοι και οι μικροί κλέφτες, όλοι οι εκμεταλλευτές ενώθηκαν εναντίον της. Η αστική αυτή συμμαχία, που υποστηριζόταν από τον Βίσμαρκ (αυτός απελευθέρωσε από τη γερμανική αιχμαλωσία 100.000 Γάλλους φαντάρους για να υποτάξουν το επαναστατημένο Παρίσι), πέτυχε να ξεσηκώσει τους καθυστερημένους αγρότες και την επαρχιακή μικροαστική τάξη ενάντια στο παρισινό προλεταριάτο και να κυκλώσει το μισό Παρίσι μ’ ένα σιδερένιο κλοιό (το άλλο μισό ήταν μπλοκαρισμένο από το γερμανικό στρατό). Σε μερικές μεγάλες πόλεις της Γαλλίας (Μασσαλία, Λυών, Σεντ – Ετιέν, Ντιζόν κ.ά) οι εργάτες έκαναν επίσης απόπειρες όμως αυτές κατέληξαν γρήγορα σε αποτυχία. Και το Παρίσι, που ύψωσε πρώτο τη σημαία της προλεταριακής εξέγερσης, αφέθηκε στις δικές του μόνο δυνάμεις και καταδικάστηκε σε σίγουρη καταστροφή.

Για να νικήσει η κοινωνική επανάσταση πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον δύο όροι: υψηλή ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και κατάλληλη προετοιμασία του προλεταριάτου. Το 1871 όμως και οι δύο αυτοί όροι δεν υπήρχαν. Ο γαλλικός καπιταλισμός ήταν ακόμη αδύνατα αναπτυγμένος και η Γαλλία ήταν τότε χώρα κυρίως των μικροαστών (βιοτέχνες, αγρότες, μικροκαταστηματάρχες κ.ά). Από την άλλη μεριά, δεν υπήρχε εργατικό κόμμα, δεν υπήρχε προετοιμασία και μακρόχρονη εξάσκηση της εργατικής τάξης που στη μεγάλη πλειοψηφία της δεν καταλάβαινε και πολύ καθαρά τα καθήκοντά της και τους τρόπους της πραγματοποίησής τους. Δεν υπήρχε ούτε σοβαρή πολιτική οργάνωση του προλεταριάτου, ούτε μαζικά συνδικάτα και συνεταιριστικές ενώσεις…

Το βασικό όμως που έλειψε από την Κομμούνα ήταν ο χρόνος, η ελευθερία να εξετάσει προσεκτικά την κατάσταση και να καταπιαστεί με την εφαρμογή του προγράμματός της. Δεν πρόφτασε η Κομμούνα ν’ αρχίσει το έργο της, και η κυβέρνηση, που είχε εγκατασταθεί στις Βερσαλίες, άρχισε, με την υποστήριξη όλης της αστικής τάξης, τις πολεμικές επιχειρήσεις ενάντια στο Παρίσι. Και η Κομμούνα έπρεπε να σκεφτεί πρώτ’ απ’ όλα για την αυτοάμυνά της. Και ως το τέλος, που επήλθε στις 21 – 28 του Μάη, δεν είχε καιρό να σκεφτεί σοβαρά για τίποτε άλλο.

Ωστόσο, παρά τις τόσο δυσμενείς συνθήκες, παρά την ολιγόχρονη ύπαρξή της, η Κομμούνα πρόφτασε να πάρει κάμποσα μέτρα, που είναι αρκετά για να χαρακτηρίσουν το πραγματικό της νόημα και τους πραγματικούς της σκοπούς (…).

Όλα αυτά τα μέτρα έδειχναν αρκετά καθαρά ότι η Κομμούνα αποτελεί θανάσιμη απειλή για τον παλιό κόσμο, το θεμελιωμένο στην υποδούλωση και στην εκμετάλλευση. Γι’ αυτό η αστική κοινωνία δεν μπορούσε να κοιμηθεί ήσυχα όσο στο δημαρχείο του Παρισιού ανέμιζε η κόκκινη σημαία του προλεταριάτου. Και όταν τελικά η οργανωμένη κυβερνητική δύναμη κατόρθωσε να καταβάλει την άσχημα οργανωμένη δύναμη της επανάστασης, οι βοναπαρτικοί στρατηγοί, που τις έφαγαν από τους Γερμανούς και έκαναν το γενναίο απέναντι στους νικημένους συμπατριώτες τους, οι Γάλλοι αυτοί Ρενενκάμπφ και Μέλερ – Ζακομέλσκι, οργάνωσαν μια σφαγή που δεν είχε ξαναδεί το Παρίσι.

Νεκροί μαχητές της Κομμούνας

Περίπου 30.000 κάτοικοι του Παρισιού σκοτώθηκαν από την εξαγριωμένη φανταρία, 45.000 περίπου πιάστηκαν και αργότερα πολλοί απ’ αυτούς εκτελέστηκαν, χιλιάδες στάλθηκαν στα κάτεργα και στην εξορία. Γενικά το Παρίσι έχασε περίπου 100.000 από τα παιδιά του και ανάμεσα σ’ αυτά τους καλύτερους εργάτες απ’ όλα τα επαγγέλματα.

Η αστική τάξη ικανοποιήθηκε. «Με το σοσιαλισμό ξοφλήσαμε τώρα για πολύν καιρό!», έλεγε ο αρχηγός της, ο αιμοδιψής νάνος, ο Θιέρσος, ύστερα από το αιματηρό λουτρό που έκανε με τους στρατηγούς του στο παρισινό προλεταριάτο. Του κάκου όμως έκρωζαν τα αστικά αυτά κοράκια. Ύστερα από έξι περίπου χρόνια από την καταστολή της Κομμούνας, όταν πολλοί μαχητές της έλιωναν ακόμα στα κάτεργα και στις εξορίες, στη Γαλλία άρχιζε κιόλας ένα νέο εργατικό κίνημα. Η καινούρια σοσιαλιστική γενιά, πλουτισμένη με την πείρα των προδρόμων της, που δεν ήταν όμως καθόλου απογοητευμένη από την ήττα τους, άρπαξε τη σημαία που έπεσε από τα χέρια των μαχητών της Κομμούνας και την έφερε με πεποίθηση και τόλμη μπροστά με τα συνθήματα: «Ζήτω η κοινωνική επανάσταση! Ζήτω η Κομμούνα!». Και ύστερα από άλλα δύο χρόνια, το νέο εργατικό κόμμα, με τη ζύμωση που ανέπτυξε στη χώρα, υποχρέωσε τις κυρίαρχες τάξεις να απελευθερώσουν τους αιχμαλώτους κομμουνάρους που βρίσκονταν ακόμη στα χέρια της κυβέρνησης.

Τη μνήμη των μαχητών της Κομμούνας την τιμούν όχι μόνο οι Γάλλοι εργάτες, αλλά και το προλεταριάτο όλου του κόσμου. Γιατί η Κομμούνα δεν πάλευε για κάποιο τοπικό, είτε στενά εθνικό σκοπό, αλλά για την απελευθέρωση όλης της εργαζόμενης ανθρωπότητας, όλων των ταπεινών και καταφρονεμένων. Η Κομμούνα, σαν πρωτοπόρος μαχητής της κοινωνικής επανάστασης, απέσπασε τη συμπάθεια του προλεταριάτου παντού όπου αυτό υποφέρει και αγωνίζεται. Η εικόνα της ζωής και του θανάτου της, η μορφή της εργατικής κυβέρνησης, που πήρε και κράτησε στα χέρια της πάνω από δύο μήνες την πρωτεύουσα του κόσμου, το θέαμα της ηρωικής πάλης του προλεταριάτου και τα μαρτύριά του μετά την ήττα, όλα αυτά ανέβασαν το ηθικό εκατομμυρίων εργατών, αναπτέρωσαν τις ελπίδες τους, και τράβηξαν τη συμπάθειά τους προς το μέρος του σοσιαλισμού. Η βροντή των κανονιών του Παρισιού αφύπνισε τα πιο καθυστερημένα στρώματα του προλεταριάτου, που ήταν βυθισμένα σ’ ένα βαθύ ύπνο και έδωσε παντού ώθηση στο δυνάμωμα της επαναστατικής – σοσιαλιστικής προπαγάνδας. Να γιατί το έργο της Κομμούνας δεν πέθανε, ζει μέχρι σήμερα στον καθένα από μας.

Η υπόθεση της Κομμούνας είναι υπόθεση της κοινωνικής επανάστασης, υπόθεση της ολοκληρωτικής πολιτικής και οικονομικής απελευθέρωσης των εργαζομένων, είναι υπόθεση του παγκόσμιου προλεταριάτου. Και με την έννοια αυτή το έργο της Κομμούνας είναι αθάνατο.

*ΑΠΑΝΤΑ ΛΕΝΙΝ, τόμος 20ός, σελ. 224 – 229, εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή»
ΠΗΓΗ: Η ΛΕΣΧΗ
 

ΚΟΜΜΟΥΝΑ, Η ΠΡΩΤΗ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

του Κώστα Χαριτάκη

18/03/2001, εφημερίδα ΠΡΙΝ

ΚΟΜΜΟΥΝΑ, Η ΠΡΩΤΗ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΠΑΡΙΣΙΝΗ ΚΟΜΜΟΥΝΑ

 Η ΑΥΓΗ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ  

Παρισινή Κομμούνα-Μάρτιος 1871
1870: 0 Λουδοβίκος Βοναπάρτης κηρύσσει τον πόλεμο στην Πρωσία.
4 Σεπτεμβρίου 1870: Η δεύτερη αυτοκρατορία σωριάζεται από την παρισινή επανάσταση και ανακηρύσσεται και πάλι η δημοκρατία. Οι βουλευτές τον Παρισιού ανακηρύσσονται «κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας». Όλοι οι Παρισινοί που ήταν ικανοί να φέρουν όπλα κατατάχθηκαν στην Εθνοφυλακή. 28 Ιανουαρίου 1871: Το Παρίσι εξαντλημένο από την πείνα συνθηκολογεί. Μόνο η Εθνοφυλακή κρατάει τα όπλα της και δεν υπογράφει παρά μόνο ανακωχή με τους νικητές.
18 Μαρτίου 1871: 0 Θιέρσος, αρχηγός της αστικής κυβέρνησης που είχε συγκροτηθεί στις Βερσαλλίες, στέλνει στρατεύματα στο Παρίσι με διαταγή να αφοπλίσουν την Εθνοφυλακή. Το Παρίσι ξεσηκώνεται και η απόπειρα ματαιώνεται.
26 Μαρτίου 1871: Εκλέγονται τα μέλη της Κομμούνας. 
28 Μαρτίου 1871: Ανακηρύσσεται η εξουσία της Κομμούνας. Η Κεντρική Επιτροπή της Εθνοφυλακής μεταβιβάζει την εξουσία της στην Κομμούνα.
30 Μαρτίου 1871: Η Κομμούνα καταργεί το μόνιμο στρατό και «σβήνει» όλα τα νοίκια από τον Οκτώβρη τον 1870 έως τον Απρίλη του 1871. Αποφασίζει οι ξένοι που είχαν εκλεγεί μέλη της Κομμούνας να μείνουν στις θέσεις τους, «αφού η σημαία της Κομμούνας ήταν η σημαία της Παγκόσμιας Δ’ δημοκρατίας».
2 Απριλίου 1871: Αποφασίζεται ο χωρισμός της εκκλησίας και του κράτους και η εθνικοποίηση της περιουσίας του κλήρου
3 Απριλίου 1871: Αποφασίζει να εξαφανισθούν από τα σχολεία όλα τα θρησκευτικά σύμβολα και «κάθε τι που έχει σχέση με την ατομική συνείδηση του καθενός». 
16 Απριλίου 1871: Διατάσσεται απογραφή των εργοστασίων, που εγκαταλείφθηκαν από τους εργοστασιάρχες, και η παραχώρηση της εκμετάλλευσης τους σε εργατικούς συνεταιρισμούς και η ένωση αυτών των συνεταιρισμών σε μια συνομοσπονδία.
20 Απριλίου 1871: Καταργείται η νυχτερινή εργασία των αρτεργατών καθώς και τα ιδιωτικά γραφεία ευρέσεως εργασίας.
21 Μαΐου 1871: Τα στρατεύματα της κυβέρνησης των Βερσαλλιών, που είχαν ενισχυθεί όλο αυτό το διάστημα με τους αιχμαλώτους που παραχώρησαν οι Πρώσοι ύστερα από συμφωνία με τον Θιέρσο για την καταστολή της Παρισινής Κομμούνας, εισβάλλουν στο Παρίσι δια μέσου της ζώνης που με την ανακωχή είχε παραχωρηθεί στους Πρώσους στα βόρεια του Παρισιού.
28 Μαΐου 1871: Ύστερα από ηρωική μάχη οκτώ ημερών οι υπερασπιστές της Κομμούνας υπέκυψαν. Η βαρβαρότητα της σφαγής που επακολούθησε είναι απερίγραπτη. Η κυβέρνηση των Βερσαλλιών παραδέχτηκε ότι εκτελέσθηκαν 17.000 αλλά ο πραγματικός αριθμός -αναφέρει ο Χομπσμπάουμ- θα πρέπει να είναι διπλάσιος. Ανάμεσα τους άοπλοι, γυναίκες και παιδιά. Πάνω από 43.000 αιχμαλωτίστηκαν, 10.000 καταδικάστηκαν, από τους οποίους σχεδόν οι μισοί στάλθηκαν για καταναγκαστικά έργα. Οι ευρωπαϊκές χώρες αρνήθηκαν να δώσουν άσυλο στους πρόσφυγες Κομμουνάρους.
Στις 18 Μαρτίου 1871 το φάντασμα που είχε παρουσιάσει 23 χρόνια πριν το Κομμουνιστικό Μανιφέστο να πλανάται πάνω από την Ευρώπη έπαιρνε σάρκα και οστά μέσα στην «καρδιά» της. Στο επαναστατημέ­νο Παρίσι ένα νέο μανιφέστο γραφόταν, αυ­τήν τη φορά στους δρόμους από τα ίδια τα ο­πλισμένα χέρια των εργα­τών. Με την Κομμούνα το εργατικό κίνημα κατακτά την αυτοτέλεια του από το αστικό φιλελεύθερο δημο­κρατικό κίνημα, στα πλαί­σια του οποίου είχε ανα­πτυχθεί ως ριζοσπαστική κοινωνική συνιστώσα του, και προβάλλει ως ανεξάρ­τητη δύναμη ικανή να μετασχηματίσει, συνολικά την κοινωνική ζωή.
«Ιδού το πραγματικό της μυστικό: ήταν, πρώτα απ’ όλα, μια κυβέρνηση της εργατικής τάξης, το αποτέ­λεσμα τον αγώνα μεταξύ της τάξης που παράγει και τη τάξης που σφετερίζεται το προϊόν της άλλης, η πο­λιτική μορφή, που βρέθηκε επιτέλους, κάτω από την ο­ποία μπορεί να πραγματο­ποιηθεί η χειραφέτηση της εργασίας», γράφει ο Μαρξ δύο μόλις μέρες μετά την πτώση της Κομμούνας στην περίφημη ανα­φορά του στο Γενικό Συμβούλιο της Α’ Διε­θνούς με τίτλο Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλ­λία. Πράγματι η Κομμούνα δημιούργησε στην πράξη μια νέου τύπου δημοκρατία με πυρήνα την αυτοκυβέρνηση από τα κάτω και την απόδοση στην ίδια την κοινωνία των δυ­νάμεων που είχε σφετεριστεί το κράτος. Τσάκισε τον αστικό κρατικό μηχανισμό και στη θέση του τοποθέτησε την εργατική αυτο­διοίκηση και τον άμεσο έλεγχο του λαού πά­νω στις υποθέσεις του: στη θέση του μόνιμου στρατού και της αστυνομίας έβαλε τον ένοπλο λαό, στη θέση της κυβέρνησης έβαλε τους εκλεγμένους με καθολική ψηφοφορία σε όλα τα διαμερίσματα της πόλης και ανά πάσα στιγμή ανακλητούς εκπροσώπους των εργατών, στη θέση των κρατικών υπαλλήλων και των δικαστών έβαλε αιρετούς και ανα­κλητούς υπαλλήλους του λαού. Από τα μέλη της Κομμούνας έως κάτω όλοι πληρώνονταν με το κανονικό ημερομίσθιο των εργαζομέ­νων. Μάλιστα, στο σχέδιο «εθνικής οργάνω­σης» της Κομμούνας, που δεν πρόλαβε να ε­φαρμοστεί, προβλεπόταν η οργάνωση του λαού κατά κομμούνες σε όλη τη χώρα και το πέρασμα της εξουσίας στους αιρετούς και α­νακλητούς εντολοδόχους των συνελεύσεων, ενώ η παραγωγή προβλεπόταν να περάσει στα χέρια των οργανωμένων σε συνεταιρι­σμούς εργατών.
Η «πραγματική κίνηση που ανατρέπει την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων» έβγαλε εδώ στο φως τα βασικά χαρακτηριστικά της ερ­γατικής δημοκρατίας, ξεπερνώντας μέσα στην πράξη του ταξικού αγώνα όλα τα «προ­γράμματα», τα σχέδια και τις προβλέψεις του σοσιαλισμού μέχρι τότε. Την εποχή που η Κομμούνα ανοίγει με τέτοια ριζοσπαστικότητα τους δρόμους του μέλλοντος το προη­γούμενο «παράδειγμα» σοσιαλισμού -ο ουτοπικός σοσιαλισμός- έχει καταρρεύσει, ενώ ο μαρξιστικός κομμουνισμός είναι ακόμη πο­λύ αδύναμος σε επιρροή και, όπως ομολογεί ο ίδιος ο Μαρξ, δεν έχει ακόμη ένα σχέδιο για την πολιτική μορφή που θα αντικαθι­στούσε το αστικό κράτος. Αλλά και σε επίπε­δο πολιτικής τακτικής η κατεύθυνση της Διε­θνούς απέχει πολύ από μια άμεση επαναστα­τική δράση. Είναι χαρακτηριστικό ότι λίγους μήνες πριν την Κομμούνα σε εγκύκλιο της Α’ Διεθνούς για το Γάλλο πρωσικό πόλεμο, που είχε συντάξει ο ίδιος ο Μαρξ, αναφερόταν: «Το να προσπαθήσει (σ.σ. η γαλλική εργατι­κή τάξη) να ανατρέψει τη νέα κυβέρνηση στην παρούσα κρίσιμη περίσταση, όταν ο ε­χθρός είναι σχεδόν στην πόρτα του Παρισι­ού, θα ήταν μια πράξη καθαρής τρέλας.(…) Ψύχραιμοι και αποφασιστικοί (σ.σ. οι γάλοι εργάτες) ας επωφεληθούν από τη δημοκρατι­κή ελευθερία για να εργαστούν για την ταξι­κή τους οργάνωση». Ωστόσο τα γεγονότα θα φέρουν άμεσα στο προσκήνιο την επαναστα­τική δυνατότητα.
Φυσικά, η Κομμούνα δεν οικοδομείται εν κενώ. Στο ανεπανάληπτο ανακάτεμα των υ­λικών της βαραίνουν αποφασιστικά όλες οι προηγούμενες παραδόσεις του εργατικού κι­νήματος -ιδιαίτερα οι επαναστάσεις του 1848- αλλά και όλο το φορτίο των ιδεών και των προταγμάτων των σοσιαλιστικών ρευμά­των που είχαν αναπτυχθεί μέχρι τότε. Η αντί­θεση στο κράτος, ο ρόλος των συνεταιρισμών στην οργάνωση της οικονομίας, η αντίληψη της «κοινωνικής δημοκρατίας» είναι κληρο­νομημένα στοιχεία αυτών των ρευμάτων, ό­πως και οι διατυπωμένες ήδη από το Κομ­μουνιστικό Μανιφέστο ιδέες της «ανατροπής της αστικής κοινωνίας» και της «κοινωνίας των ελεύθερα συνεταιρισμένων εργατών». Η Κομμούνα όμως δεν ήταν η εφαρμογή ενός προγράμματος αλλά η δημιουργία ενός προ­γράμματος μέσα από την «αυθόρμητη» – πραγματι­κή επαναστατική δράση των ίδιων των εργατών, μέ­σα στην οποία «χωνεύτη­καν», αλλά και αναπλά­σθηκαν όλα τα χαρακτηρι­στικά και οι ιδέες του προηγούμενου κινήματος. Και μάλιστα, όπως έγινε και τον επόμενο αιώνα με τα Σοβιέτ, είναι αυτό το λαϊκό δημιούργημα που θα «μπολιάσει» με νέα στοι­χεία το κομμουνιστικό πρόγραμμα.
Αναμφίβολα όμως ο καταλύτης, για να ξεδι­πλωθεί αυτό το κοινωνι­κό- ταξικό έργο της Κομ­μούνας, ήταν ο πόλεμος, δηλαδή το πεδίο της πολι­τικής. Ο πόλεμος ξεγύ­μνωσε όλη τη σαπίλα της αστικής πολιτικής, ενώ ταυτόχρονα η «αυτομόλη­ση» της αστικής τάξης έ­δωσε το έναυσμα για να πάρει ο λαός τις τύχες του στα χέρια του. Οπωσδήποτε ο τα­ξικός χαρακτήρας του εργατικού κινήματος είχε συγκαλυφθεί μέσα στα πλαίσια της «ε­θνικής άμυνας». Αλλά στο βαθμό που απο­καλυπτόταν ότι η αστική τάξη δεν ήταν ικα­νή ούτε ακόμη γι’ αυτή την «υπεράσπιση της πατρίδας» και ευθύς αμέσως η υπερά­σπιση του Παρισιού γίνεται υπόθεση του έ­νοπλου λαού, το ταξικό στοιχείο του εργα­τικού κινήματος αναπτύσσεται σε βάθος, α­παιτώντας πλέον όχι απλά την ανατροπή μιας προδοτικής κυβέρνησης, αλλά ολόκλη­ρου του κοινωνικού συστήματος. Η Κομ­μούνα από αυτή την άποψη παρέδωσε στην ιστορία ένα σοβαρό «μάθημα» ενοποίησης της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής πάλης και ηγεμόνευσης του «εθνικού» από το «ταξικό». Αδιάψευστος μάρτυρας μάλι­στα γι’ αυτό αποτελεί ο γνήσιος διεθνισμός της. Είναι η πρώτη κοινωνία που αγκάλιασε τους «ξένους» αλλά και η πρώτη κοινωνία που υπερασπίστηκαν «ξένοι». Πολωνοί βρίσκονταν στην εμπροσθοφυλακή της, ενώ ένας Ούγγρος έγινε «υπουργός» της.
Η Κομμούνα αντιμέτωπη με υπέρτερες δυνάμεις ηττήθηκε τελικά, αλλά άφησε ζω­ντανή παρακαταθήκη. Όπως χαρακτηριστι­κά αναφέρει ο Ε. Χομπσμπάουμ στην Εποχή του Κεφαλαίου «μετά τον Οκτώβριο του 1917, ο Λένιν θα μετρούσε τις μέρες ώσπου να μπορέσει να πει θριαμβευτικά: κρατήσα­με περισσότερο από την Κομμούνα»…